اصول اخلاقی انتشار مقاله

فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای علوم انسانی نگرش‌نگار، رعایت صداقت علمی، امانت‌داری پژوهشی، شفافیت و مسئولیت‌پذیری را در تمامی مراحل دریافت، ارزیابی و انتشار مقالات ضروری می‌داند. این نشریه در تدوین و اجرای سیاست‌های اخلاق نشر خود از اصول و راهنماهای کمیته اخلاق نشر (COPE) و مقررات مرتبط با پیشگیری و مقابله با تخلفات علمی پیروی می‌کند. رعایت این اصول برای نویسندگان، داوران، سردبیر و اعضای هیئت تحریریه الزامی است. (Publication Ethics)

۱. مسئولیت‌های نویسندگان

نویسندگان مسئول صحت، اصالت و تمامیت علمی مقاله خود هستند و موظفند:

• مقاله حاصل پژوهشی اصیل باشد و پیش‌تر منتشر نشده و به‌طور هم‌زمان برای نشریه دیگری ارسال نشده باشد.
• مطالب، ایده‌ها، داده‌ها، یافته‌ها و نقل‌قول‌های برگرفته از آثار دیگران را با ارجاع دقیق و مناسب ارائه کنند.
• از جعل یا ساخت داده، دستکاری داده‌ها و نتایج، ارائه اطلاعات نادرست و هرگونه اقدام مغایر با صداقت علمی خودداری کنند.
• هرگونه هم‌پوشانی قابل‌توجه با آثار پیشین خود یا دیگران و انتشار مجدد یا تکراری مطالب را به نشریه اعلام کنند.
• نام نویسندگان را بر اساس مشارکت واقعی و مؤثر علمی تعیین کنند و از درج نام افرادی که مشارکت علمی نداشته‌اند یا حذف افراد واجد شرایط نویسندگی خودداری کنند.
• همه نویسندگان از ارسال مقاله و نسخه نهایی آن آگاه باشند و مسئولیت علمی محتوای مقاله را بپذیرند.
• منابع مالی، حمایت‌های پژوهشی و تعارض منافع مرتبط با مقاله را به‌صورت شفاف اعلام کنند.
• در پژوهش‌های دارای مشارکت انسانی، حقوق، حریم خصوصی، محرمانگی اطلاعات و رضایت آگاهانه مشارکت‌کنندگان و سایر الزامات اخلاقی مرتبط را رعایت کنند.
• در صورت مشاهده خطای مؤثر پس از ارسال یا انتشار مقاله، موضوع را در اسرع وقت به نشریه اطلاع دهند و برای اصلاح آن همکاری کنند.

هرگونه افزودن، حذف یا جابه‌جایی نام نویسندگان پس از ارسال مقاله امکان‌پذیر نمی‌باشد. سیاست روشن درباره نویسندگی و نحوه رسیدگی به اختلافات نویسندگان از اصول اخلاقی مورد تأکید COPE است.

۲. سرقت علمی و تخلفات پژوهشی

فصلنامه نگرش‌نگار استفاده از متن، ایده، داده، یافته، جدول، نمودار یا سایر دستاوردهای علمی دیگران بدون ارجاع مناسب را تخلف علمی می‌داند. کپی‌برداری، بازنویسی یا ترجمه بدون استناد، استفاده نادرست از منابع، ارائه آثار یا یافته‌های دیگران به نام خود، خودسرقتی و انتشار تکراری ازجمله مواردی هستند که در فرایند بررسی مقاله مورد توجه قرار می‌گیرند.

همچنین، جعل یا ساخت داده، دستکاری داده‌ها یا نتایج، ارائه اطلاعات نادرست، پنهان‌کردن اطلاعات مؤثر بر ارزیابی مقاله و ارسال هم‌زمان یک مقاله به چند نشریه تخلف پژوهشی محسوب می‌شود.

نویسندگان موظفند پیش از ارسال مقاله، گواهی بررسی همانندی مقاله را از سامانه سمیم نور دریافت کرده و همراه با مقاله به نشریه ارائه کنند. میزان همانندی مقاله نباید بیشتر از %15 باشد. درصد همانندی به‌تنهایی معیار قطعی تشخیص سرقت علمی نیست و موارد مشابه بر اساس منشأ، ماهیت، میزان و نحوه استفاده از مطالب و شیوه استناد بررسی و ارزیابی خواهند شد.

در صورت مشاهده یا گزارش تخلف، نشریه موضوع را بررسی و متناسب با ماهیت و شدت آن درباره ادامه فرایند بررسی، رد مقاله، درخواست اصلاح یا سایر اقدامات لازم تصمیم‌گیری خواهد کرد. در صورت شناسایی تخلف پس از انتشار نیز اقدامات مقتضی برای حفظ صحت سوابق علمی انجام خواهد شد.

۳. تعارض منافع و شفافیت

نویسندگان، داوران، سردبیر و اعضای هیئت تحریریه باید هرگونه تعارض منافع مالی، شخصی، حرفه‌ای یا سازمانی را که ممکن است بر قضاوت یا تصمیم‌گیری علمی اثر بگذارد، اعلام کنند.

وجود تعارض منافع به‌خودی‌خود مانع بررسی یا انتشار مقاله نیست؛ اما پنهان‌کردن تعارض منافع مؤثر با اصول شفافیت و اخلاق نشر مغایرت دارد. در مواردی که تعارض منافع بر بی‌طرفی فرایند اثرگذار باشد، فرد مربوط باید از داوری یا تصمیم‌گیری درباره مقاله کنار گذاشته شود.

۴. اصول داوری

داوری مقالات بر اساس کیفیت علمی، اصالت، روش پژوهش، انسجام و تناسب موضوعی انجام می‌شود. داوران می‌بایست:

• تنها مقالات مرتبط با حوزه تخصصی خود را برای داوری بپذیرند.
• مقاله و اطلاعات مربوط به آن را در تمام مراحل داوری محرمانه نگه دارند.
• در صورت وجود تعارض منافع، نداشتن تخصص کافی یا ناتوانی در انجام داوری در زمان تعیین‌شده، موضوع را به سردبیر اطلاع دهند.
• بدون هماهنگی با نشریه، داوری را به شخص دیگری واگذار نکنند.
• از استفاده شخصی یا حرفه‌ای از اطلاعات، داده‌ها و ایده‌های مقاله پیش از انتشار خودداری کنند.
• مقاله را بدون توجه به ملیت، جنسیت، مذهب، وابستگی سازمانی، دیدگاه شخصی یا سایر ویژگی‌های نویسندگان ارزیابی کنند.
• گزارش داوری را دقیق، مستند، بی‌طرفانه و محترمانه ارائه دهند.
• از اظهارنظرهای توهین‌آمیز، شخصی یا ادعاهای فاقد پشتوانه علمی خودداری کنند.
• در صورت مشاهده شواهد احتمالی تخلف علمی یا اخلاقی، موضوع را محرمانه به سردبیر اطلاع دهند.
• بدون اجازه نشریه با نویسندگان مقاله ارتباط مستقیم برقرار نکنند.
• فرایند داوری باید به‌گونه‌ای مدیریت شود که محرمانگی، استقلال و بی‌طرفی ارزیابی علمی حفظ شود.

۵. مسئولیت‌های سردبیر و هیئت تحریریه

سردبیر و هیئت تحریریه مسئول حفظ کیفیت علمی و سلامت فرایند انتشار هستند و می‌بایست:

• تصمیم‌گیری درباره مقالات را بر اساس معیارهای علمی و بدون تبعیض انجام دهند.
• استقلال علمی نشریه را از منافع شخصی، مالی و تجاری حفظ کنند.
• محرمانگی اطلاعات مربوط به نویسندگان، داوران، مقالات و مکاتبات را رعایت کنند.
• داوران را بر اساس تخصص علمی و با توجه به نبود تعارض منافع انتخاب کنند.
• در صورت وجود تعارض منافع، از تصمیم‌گیری درباره مقاله مربوط خودداری کنند.
• ادعاهای مربوط به تخلفات علمی و اخلاقی را منصفانه و بر اساس شواهد بررسی کنند.
• در صورت بروز خطا یا تخلف پس از انتشار، اقدامات مناسب برای اصلاح سوابق علمی را انجام دهند.
• اطلاعات و دستورالعمل‌های مربوط به ارسال، داوری و انتشار را به‌صورت شفاف در اختیار نویسندگان و داوران قرار دهند.

۶. اخلاق پژوهش، داده‌ها و محرمانگی

نویسندگان موظفند در انجام پژوهش، جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها و گزارش نتایج، اصول اخلاقی و علمی را رعایت کنند. داده‌ها نباید به‌صورت ساختگی ایجاد یا به‌گونه‌ای دستکاری شوند که نتیجه پژوهش را تحریف کنند.

در پژوهش‌های دارای مشارکت انسانی، رعایت حقوق و حریم خصوصی افراد، محرمانگی اطلاعات و الزامات مربوط به رضایت آگاهانه ضروری است. اطلاعاتی که امکان شناسایی افراد را فراهم می‌کند نباید بدون ضرورت علمی و مجوز لازم منتشر شود.

در صورت وجود الزامات مرتبط با دسترسی به داده‌ها یا امکان بازبینی و بازتولید نتایج، نویسندگان باید مطابق ضوابط پژوهش و سیاست‌های نشریه عمل کنند.

۷. هوش مصنوعی و مالکیت فکری

استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در تهیه یا پردازش مقاله نباید موجب جعل اطلاعات، تولید منابع غیرواقعی، نقض محرمانگی، سرقت علمی یا تضییع حقوق مالکیت فکری شود.

نویسندگان در هر شرایطی مسئول صحت، اصالت و محتوای نهایی مقاله هستند و ابزارهای هوش مصنوعی نمی‌توانند به‌عنوان نویسنده مقاله معرفی شوند. استفاده قابل‌توجه از ابزارهای هوش مصنوعی در تولید یا پردازش محتوای مقاله باید به‌صورت شفاف اعلام شود.

حقوق مالکیت فکری مربوط به متن، داده، جدول، نمودار، تصویر و سایر محتوای متعلق به دیگران باید رعایت شود و استفاده از محتوایی که مشمول محدودیت حقوقی است، تنها با رعایت شرایط و حقوق صاحب اثر امکان‌پذیر خواهد بود.

۸. شکایت، اعتراض و رسیدگی به تخلفات

نویسندگان می‌توانند اعتراض یا شکایت مستند خود درباره فرایند بررسی، داوری، تصمیم‌های سردبیری یا مسائل اخلاقی مرتبط با مقاله را از طریق مجاری رسمی نشریه مطرح کنند.

شکایت‌ها و اعتراض‌ها با حفظ محرمانگی، بی‌طرفی و بدون تبعیض بررسی خواهند شد. در صورت طرح ادعای تخلف علمی یا اخلاقی، نشریه موضوع را بررسی و در صورت نیاز اطلاعات و مستندات لازم را از افراد یا نهادهای مرتبط دریافت خواهد کرد.

۹. اصلاح و پس‌گرفتن مقاله

چنانچه پس از انتشار مقاله خطای مهم، تخلف اخلاقی یا مسئله‌ای مؤثر بر اعتبار و قابلیت اعتماد مقاله شناسایی شود، نشریه موضوع را بررسی خواهد کرد.

بر اساس نتیجه بررسی، اقدام مناسب می‌تواند شامل اصلاحیه، انتشار توضیح یا اطلاعیه، ابراز نگرانی یا پس‌گرفتن مقاله باشد. انتخاب اقدام متناسب با ماهیت مسئله انجام می‌شود و هدف اصلی آن حفظ صحت و تمامیت سوابق علمی است.

اصول و راهنماهای کمیته اخلاق نشر (COPE)

.........................................................................................................

تعهد نشریه

نگرش‌نگار؛ فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای علوم انسانی متعهد است در تمامی مراحل دریافت، ارزیابی، داوری و انتشار مقالات، اصول صداقت علمی، امانت‌داری پژوهشی، محرمانگی، شفافیت، استقلال سردبیری و داوری منصفانه را رعایت کند. این نشریه متعهد است در مواجهه با خطاها، تخلفات و مسائل اخلاقی، با حفظ حقوق تمامی طرف‌های درگیر و بر اساس شواهد، اصول اخلاق نشر و مقررات مربوط اقدام کند.

بیانیه پیشگیری از سرقت و تقلب علمی

• پس از ثبت مقاله در سامانه، تمامی نویسندگان از طریق ایمیل از ثبت و دریافت مقاله مطلع می‌شوند.
• مسئولیت اطمینان از اصالت و عدم سرقت علمی اثر، به‌طور کامل بر عهده کلیه نویسندگان است و در صورت بروز هرگونه تخلف، همه نویسندگان پاسخگو خواهند بود.
• نشریه نگرش‌نگار این حق را برای خود محفوظ می‌دارد که در صورت شناسایی موارد سرقت علمی، مقاله را از چرخه بررسی خارج و اعتبار علمی آن را سلب نماید.
• هرگونه تغییر در ترتیب نویسندگان (از جمله تغییر نویسنده مسئول یا نویسنده اول) پس از ارسال مقاله به سامانه، به‌هیچ‌وجه امکان‌پذیر نخواهد بود و درخواست‌های بعدی در این زمینه قابل قبول نیست.
• سرقت علمی شامل انتساب اثر دیگران به خود، ذکر نام افراد بدون نقش مؤثر در نگارش، کپی‌برداری از آثار دیگران، چاپ مکرر مقاله، تحریف نتایج و استفاده از داده‌های نامعتبر است. در صورت شناسایی، مقاله رد و در صورت انتشار حذف می‌شود، نام نویسندگان در فهرست سیاه قرار گرفته و موضوع برای پیگیری قانونی به مراجع قضایی گزارش خواهد شد.